Ο τοματοπολτός Σαντορίνης και η… Οκτωβριανή Επανάσταση!

2014-10-01 09:19:41
Ο τοματοπολτός Σαντορίνης και η… Οκτωβριανή Επανάσταση!
  • Google+
  • Blogger
  • Youtube
  • Pinterest
  • LinkedIn
  • Instagram
  • WhatsApp
  • Viber
  • E-mail
  • Print

Ο τοματοπολτός Σαντορίνης είναι αναμφίβολα, μαζί με τη φάβα, τα πιο γνωστά τοπικά προϊόντα του ηφαιστειογενούς νησιού. Παράγεται από την μικρόκαρπη και πλούσια σε γεύση τομάτα της Σαντορίνης, και όσοι τον έχουν δοκιμάσει έχουν να λένε για την ποιότητά του που ξεχωρίζει. Ελάχιστοι όμως γνωρίζουν ότι η παραγωγή του οφείλεται κατά κύριο λόγο στην… Οκτωβριανή Επανάσταση που οδήγησε στην πτώση των τσάρων στη Ρωσία!

Στις 7 Νοεμβρίου 1917 ξεκινάει στην Αγία Πετρούπολη με έναν κανονιοβολισμό του καταδρομικού Aurora η Οκτωβριανή Επανάσταση (που πήρε το όνομά της επειδή η μέρα εκείνη, σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο που ίσχυε τότε στη Ρωσία, ήταν η 25η Οκτωβρίου). Η επανάσταση οδήγησε στο τέλος της μοναρχίας των τσάρων στη Ρωσία και έμελλε να σηματοδοτήσει για τη χώρα αλλά και για όλο τον κόσμο την έναρξη μιας νέας εποχής.

Μια από τις περιοχές της οποίας οι κάτοικοι συνειδητοποίησαν πρώτοι ότι… κάτι είχε αλλάξει, ήταν η Σαντορίνη. Αιτία ήταν το Βινσάντο, το γλυκό χαλκόχρυσο κρασί του νησιού, που φτιάχνεται από αφυδατωμένα στον ήλιο σταφύλια και το οποίο ήταν το επίσημο κρασί της θείας κοινωνίας  για όλες τις εκκλησίες της Ρωσίας, της Ουκρανίας και της Ρουμανίας. Η Οκτωβριανή Επανάσταση έδωσε όμως ένα τέλος στο επικερδές για τους Σαντορινιούς αυτό εμπόριο: η θρησκεία θεωρήθηκε «όπιο του λαού», οι εκκλησίες έκλεισαν στη νεοσύστατη Σοβιετική Ένωση και το Βινσάντο έμεινε απούλητο. Καθώς ήταν πολύ δύσκολο να βρεθούν νέες αγορές, ικανές να απορροφήσουν την παραγωγή του κρασιού, οι αγρότες στράφηκαν στην καλλιέργεια ενός προϊόντος που έως τότε ήταν συμπληρωματική στο νησί και το οποίο προοριζόταν κυρίως για οικιακή κατανάλωση!

 

Η μικρόκαρπη τομάτα

Πρόκειται για την μικρόκαρπη τομάτα της Σαντορίνης (Lycopersicum esculentum του είδους Solanum). Η τομάτα είναι προϊόν του Νέου Κόσμου και εισήχθη στην Ευρώπη γύρω στο 1540, όπου όμως άργησε περίπου έναν αιώνα να καθιερωθεί, καθώς στην αρχή θεωρήθηκε δηλητηριώδης. Στην Ελλάδα έφτασε μόλις το 1818 και αρχικά φυτεύτηκε στην Αθήνα ως… καλλωπιστικό φυτό!

Όταν όμως έφτασε η τομάτα στη Σαντορίνη μεταξύ 1875 – 1880 (για το πώς υπάρχουν δυο εκδοχές: σύμφωνα με την πρώτη την έφεραν καθολικοί μοναχοί από την Ιταλία ή τη Γαλλία, ενώ σύμφωνα με τη δεύτερη ήρθε από την Αίγυπτο), είχε πια καθιερωθεί και στη χώρα μας. Οι πρώτες καλλιέργειες της μικρόκαρπης τομάτας του νησιού έγιναν στις πλαγιές του βουνού Προφήτη Ηλία. Γρήγορα ξεκίνησε η οικιακή επεξεργασία της. Οι αγρότες άλεθαν την τομάτα και αφού την περνούσαν από ειδικές σήτες για να απομακρύνουν τα κομμάτια του φλοιού και τον σπόρο, αφυδάτωναν τον πολτό στον ήλιο.

Η εμπορική αξιοποίηση άρχισε λίγο αργότερα και συνδυάστηκε με το εμπόριο του κρασιού. Στην αύξηση της παραγωγής συνέτεινε και το γεγονός πως οι καλλιεργητικές εργασίες και η συγκομιδή της τομάτας δεν συνέπιπταν με αυτές του αμπελιού: έτσι οι αγρότες όχι μόνο συμπλήρωναν το εισόδημά τους, αλλά έτρεφαν την οικογένειά τους, τα πουλερικά τους (με τους σπόρους) και τα ζώα τους (με το φλοιό).

 

Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, οι αγρότες άρχισαν να ξεριζώνουν τα αμπέλια και να φυτεύουν μικρόκαρπη τομάτα που ήδη είχε αρχίσει να γίνεται δημοφιλής στην ελληνική αγορά λόγω των άριστων χαρακτηριστικών της. Δεν άργησε και η στιγμή που ο «πολτός τύπου Θήρας» πήρε επίσημο χαρακτήρα και οι μεγαλέμποροι του Πειραιά περίμεναν τα σαντορινιά καΐκια, να δουν τι ποσότητες μετέφεραν και στη συνέχεια να δώσουν την τιμή με οροφή την οποία, θα κοστολογούνταν ο πελτές ή τα προϊόντα από άλλες περιοχές της χώρας.

Η μεγάλη ζήτηση δημιούργησε γρήγορα την ανάγκη εκβιομηχάνισης της παραγωγής και  το 1923 ιδρύεται το πρώτο οργανωμένο εργοστάσιο μεταποίησης και κονσερβοποίησης. Κάποια στιγμή έφτασαν να λειτουργούν στη Σαντορίνη 11 εργοστάσια, και το 1949 η παραγωγή νωπού προϊόντος έφτασε τις 7 εκ. οκάδες, δηλαδή περίπου 9.000 τόνους.

 

Το χτύπημα του Εγκέλαδου

Η αρχή του τέλους για την καλλιέργεια της τομάτας ήρθε με τον φοβερό σεισμό των 7,8 ρίχτερ της 9ης Ιουλίου 1956. Δεκάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν, αλλά οι νεκροί θα μπορούσαν να είναι πολύ περισσότεροι – πολλοί σώθηκαν όμως χάρη… στη τομάτα. Ο Εγκέλαδος επισκέφτηκε τη Σαντορίνη νωρίς το πρωί, όπου ήδη πολλοί καλλιεργητές είχαν πάει στα κτήματά τους για τη συγκομιδή, προκειμένου να γλιτώσουν από τις πυρακτωμένες αχτίδες του ήλιου. Ωστόσο, από την επόμενη το νησί άρχισε να αδειάζει… Πολλοί κάτοικοι άφησαν φοβισμένοι τα σπίτια τους και μετακόμισαν στην Αθήνα. Η παραγωγή της τομάτας ατόνησε και έμεινε μόνο το αμπέλι που δεν χρειάζεται συνεχή παρουσία του παραγωγού. Τα εργοστάσια έκλεισαν και μόνο λίγοι από τους εναπομείναντες κατοίκους καλλιεργούσαν τομάτα για οικιακή κατανάλωση.

Το ενδιαφέρον άρχισε να αναζωπυρώνεται κάπως τα τελευταία χρόνια, αλλά και πάλι η καλλιεργήσιμη έκταση (300 στρέμματα) δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτή περασμένων δεκαετιών (12.000 στρέμματα το 1949). Σήμερα το μόνο εργοστάσιο που υπάρχει είναι της Ένωσης Συνεταιρισμών Θηραϊκών προϊόντων που κατασκευάστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1950. Λειτουργεί μόνο λίγες μέρες το χρόνο, παράγει ωστόσο προϊόντα που έχουν αναγνωριστεί από τους πλέον διακεκριμένους σεφ, και ο τοματοπολτός εξακολουθεί να είναι άριστης ποιότητας, όπως και πριν από δεκαετίες…


ΣΧΟΛΙΑ

Social Media